Dr Richard Price: Meddyliwr Mwyaf Dylanwadol Cymru


Mae prosiect ymchwil newydd gan yr Athro Kevin Mills yn canolbwyntio ar Dr Richard Price o Langeinwyr. Mae Price yn athronydd goleuedigrwydd, yn feddyliwr gwleidyddol, ac yn fathemategydd, wedi cael ei alw’n feddyliwr mwyaf dylanwadol Cymru.

 

There is not a word in the whole compass of language which expresses so much of what is important and excellent… Nothing can be of as much consequence to us as liberty. It is the foundation of all honour, and the chief privilege and glory of our natures.


Dyma eiriau Dr Richard Price: athronydd moesol a gwleidyddol, athrylith fathemategol, ac un o benseiri Datganiad Annibyniaeth America. Ysgrifennodd y geiriau hyn yn 1776 – y flwyddyn yr arwyddwyd y ddogfen bwysig honno.


Portrait of Benjamin FranklinRoedd Price yn gyfaill a confidante i Benjamin Franklin (ar y dde), John Adams a'r Arglwydd Shelburne (Prif Weinidog Prydain, 1782-83). Roedd yn adnabod Mary Wollstonecraft, ac yn ddylanwad pwysig arni, a chafodd ganmoliaeth gan Thomas Paine ar dudalen agoriadol The Rights of Man (1792). Darganfu, golygodd a datblygodd waith Thomas Bayes, gan ddod yn y broses yn gyd-sylfaenydd yr hyn a elwir yn 'Bayes Theorem': cyfraniad sylweddol i ddamcaniaeth tebygolrwydd, a ddefnyddir hyd heddiw wrth gyfrifo risg a gosod premiymau yswiriant.

Wedi’i eni ym mhentref Llangeinwyr, ger Pen-y-bont ar Ogwr, mae Price yn cael ei anrhydeddu yno ar reiliau coffa, ac yn enw canolfan gymunedol y pentref, ond nid yw’r rhan fwyaf o bobl ei famwlad erioed wedi clywed amdano. Mae Chris Williams o Brifysgol Abertawe wedi nodi: ‘Pe bai Richard Price wedi’i eni gan mlynedd yn ddiweddarach, mae’n ddigon posib y byddwn ni’n ei alw’n dad i’r byd modern’.

In these days of powerful campaigns against injustice such as #me too and Black Lives Matter, we could do worse than to remember the Welshman who put universal liberty above all other human values, and who campaigned against oppressive laws and practices despite public attacks, often orchestrated by an Establishment keen to defend its privilege.

Yn y dyddiau hyn o ymgyrchoedd pwerus yn erbyn anghyfiawnder fel #me too a Black Lives Matter, gallem wneud yn waeth na chofio’r Cymro a roddodd ryddid cyffredinol uwchlaw pob gwerth dynol arall, ac a ymgyrchodd yn erbyn deddfau ac arferion gormesol er gwaethaf ymosodiadau cyhoeddus, yn aml wedi ei drefnu gan Sefydliad awyddus i amddiffyn ei fraint.

Ynghyd â fy mrawd, Vic, a’n cwmni theatr bach Contemporancient Theatre, rydw i’n gweithio ar ddrama newydd sy’n dathlu bywyd a gwaith Price. Mae fy nghyfraniad i yn gyfres o gerddi dramatig. Isod mae detholiad o un ohonyn nhw. Gan roi llais i feddyliau a fynegwyd gan Price yn ei bamffled Observations on the Importance of the American Revolution (1785), mae'r gerdd yn eu hadrodd mewn cerddi y bwriedir iddynt fod yn atgof o farddoniaeth y ddeunawfed ganrif.

Ewch i wefan Contemporancient Theatre i ddysgu mwy am y grŵp neu brosiect Richard Price.


The world must quake to see the day, the hour

when falls America’s dream to lust for power. 

May God forbid that it should arm for war, 

the nation that was meant for so much more,

that promised tolerance, freedom, dignity, 

that promised welcome to the refugee,

that promised broken chains and sweet release,

religious freedom, universal peace.  

I’d go barefoot, I’d sleep out in the field,

endure all hardship sooner than I’d yield

the hope that fashions futures, shapes our ends,

the final fight on which our world depends. 

Should there upon the earth be nowhere found

where justice reigns when the last trump shall sound?