Mis Hanes LHDTC+: Tri awdur o Gymru y dylech chi wybod amdanynt


Ers degawdau, mae'r gymuned LHDTC+ yn y DU wedi cael ei phardduo am fyw a charu y tu allan i'r norm rhyw. Eto i gyd, gwelodd y cyfnod Prydeinig wedi'r rhyfel ymgyrch ar ôl ymgyrch gan y gymuned i newid y dirwedd wleidyddol a diwylliannol; Adroddiad Wolfenden (1957), Deddf Troseddau Rhywiol (1967) a Gorymdaith Gay Pride gyntaf Llundain (1970). Ond fodd bynnag, daeth yr 1980au ag ofn AIDS ac arfau homoffobia.

Ar ôl marwolaeth Terrence Higgins, y person cyntaf y gwyddys iddo farw o salwch sy'n gysylltiedig ag AIDS, dechreuodd ymgyrch AIDS gydio yn y DU. Lansiodd Llywodraeth Thatcher eu hymgyrch 'AIDS: Don't Die of Ignorance' yn 1987 a wasanaethodd i ddwysáu pryder cymdeithasol ynghylch yr epidemig, tra bod y diweddar Dywysoges Diana wedi ymweld ag Ysbyty Middlesex Llundain i agor yr uned gyntaf sy'n ymroddedig i drin pobl ag AIDS. Cyn hynny yn 1984, roedd y gymuned LHDTC+ wrthi'n cefnogi bwch dihangol cyd-lywodraethol – glowyr De Cymru a oedd yn streicio. Fe wnaeth ymgyrch Lesbiaid a Hoywon yn Cefnogi'r Glowyr (LGSM) helpu i uno dwy gymuned yn groes i lywodraeth elyniaethus a sicrhau newid sylfaenol. Fe wnaeth eu huniad yn ystod cyfnod o aflonyddwch gwleidyddol a chymdeithasol mawr sbarduno adferiad a derbyniad y gymuned hoyw yng Nghymru.


Ynghanol ymdrechion enfawr i sicrhau diogelwch a chynhwysiant LHDTC+, gan gynnwys Deddf Llesiant a Chenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, mae'n anodd dychmygu byw trwy'r fath ragfarn. Ond mae tri awdur cyfoes o Gymru sydd wedi cysegru eu bywydau i ysgrifennu, ymchwilio ac ymgyrchu dros fywydau'r gymuned hoyw yng Nghymru.



Jeffrey Weeks

Welsh author Jeffrey Weeks

Cafodd Jeffrey Weeks ei fagu yng Nghymoedd y Rhondda yn Ne Cymru. Ganed ef yn 1945, ac arhosodd yno nes mynd i'r Brifysgol yn Llundain yn hydref 1964. O ddechrau'r 1970au chwaraeodd Weeks ran weithredol yn y mudiad rhyddid pobl hoyw newydd, gan ymgyrchu gyda'r Gay Liberation Front (GLF) ac ysgrifennu yn y cyfnodolyn cyfunol Gay Left. 

Mae ymhlith yr ymchwilwyr, awduron a haneswyr amlycaf, gyda'i yrfa hir wedi ei weld yn cael cydnabyddiaeth genedlaethol a byd-eang am ei gyfraniadau i ddadleuon ynghylch rhywioldeb.


Coming Out by Jeffrey Weeks

Gellir dadlau bod ei weithiau mwyaf dylanwadol, Coming Out: Homosexual Politics in Britain from the Nineteenth Century to the Present yn hanes cryno o symudiadau LHDTC+ a hunaniaethau rhywiol, gan fynd i'r afael â materion fel hunan-ddiffiniadau, diwygiad a mudiadau cymunedol i wneud newid gwleidyddol parhaol.

Mae ei ysgrifennu yn dogfennu symudiadau ar lawr gwlad sydd wedi arwain at newidiadau diwylliannol a gwleidyddol mawr, tra bod ei gyfraniadau personol i'r gymuned LHDTC+ wedi gadael etifeddiaeth barhaol sy'n parhau i lunio'r dirwedd gymdeithasol a gwleidyddol.


John Sam Jones

Welsh author John Sam Jones


Ganwyd John Sam Jones ar arfordir gogleddol Cymru yn 1956, a chyhoeddodd John Sam Jones ei gasgliad cyntaf o straeon byrion, dan y teitl yn addas, Welsh Boys Too (2000).

Ar ôl bod yn yr ysbyty ac yn destun therapi trosi electro-sioc yn y 1970au tra'n astudio yn Aberystwyth, mae Jones wedi treulio'i fywyd yn ysgrifennu nofelau a straeon byrion sy'n lleisio'r profiad hoyw. Mae gwaith Jones yn ceisio datgelu'r daith gythryblus i gael eich derbyn, cariad a chymuned y mae llawer o ddynion yn eu hwynebu wrth ddod i delerau â'u cyfunrywioldeb.


Welsh author John Sam Jones 'The Fishboys of Vernazza'


Peidiwch byth â thanbrisio pwysigrwydd cynrychiolaeth yn ail gasgliad llenyddiaeth Jones o straeon byrion, The Fishboys of Vernazza (2003),  yn cynnwys 10 stori ingol sy'n ymdrin â chariad, colled, cywilydd, mynegiant rhywiol a derbyn. 

Mae Eurachrist, y bumed stori, yn dilyn brwydr dyn ifanc wrth briodi ei ffydd a'i rywioldeb yng ngoleuni diagnosis AIDS. Drwy adrodd yr ansicrwydd sy'n dod gyda byw bywyd hoyw agored ar yr ymyl, mae Jones yn gallu creu cymeriadau y gall dynion hoyw gysylltu â nhw a dod o hyd i olwg o'u hunain oddi mewn.


Paul Burston

Paul Burston book 'The Gay Divorcee'


Er iddo gael ei eni yn Swydd Efrog, awdur a newyddiadurwr Cymreig yw Paul Burston a fu'n mynd i'r ysgol ym Mhen-y-bont ar Ogwr cyn gadael am Lundain ym 1984.

Cyn hynny, bu'n gweithio i GALOP, yr elusen gwrth-gam-drin LHDT+, fel actifydd gydag ACT UP (AIDS Coalition to Unleash Power), ac mae wedi ysgrifennu ar gyfer cyhoeddiadau fel The Guardian a The Times. Mae gwaith llenyddol Burston yn gwneud sylwadau ar ddiwylliant hoyw yn ei holl ogoniant, gan drafod themâu fel llacrwydd moesau rhywiol, cam-drin cyffuriau ac alcohol a'r ofn o ddod yn 'scene-queen' sy'n heneiddio.

Mae gwaith llenyddol Burton yn creu bydoedd ffuglennol sydd â'u sylfeini yn y sîn hoyw. Mae ei gymeriadau i gyd yn dangos y gwahanol 'Queens' ystrydebol a wnaeth y gymuned hoyw yn y 1980au hyd ddechrau'r 2000au.

Mae'r Gay Divorcee yn  dilyn bywyd y prif gymeriad Phil wrth iddo lywio wyneb newydd ei orffennol heterorywiol wrth geisio monogami gyda'i bartner presennol. Mae ei lais naratif ffraeth ond diffuant yn caniatáu cipolwg brwd ar amgylchfyd cymdeithasol cymdeithas hoyw, a gellid dadlau bod hyn wedi gwneud The Gay Divorcee ei nofel orau hyd yma.



Am yr awdur


Mae Emily Grist yn astudio gradd Meistr mewn Ymchwil ym Mhrifysgol De Cymru.

Mae ei hymchwil yn archwilio llenyddiaeth awduron hoyw cyfoes sy'n gweithio yng Nghymru a'r DU. Goruchwylwyr Emily yw Dr Nicholas Dunlop a'r Athro Alice Entwistle.



Emily Grist, Masters by Research English student